Энэрэл нигүүсэл оюун билгийн төв

 Амьдралын зам буруугаар эргэхэд цаг хугацааг зогсоож амьдралаа дахин эхлэх боломжгүй. Энэ утгаар хэлэхд хоёр дахь боломж хэмээн үнэндээ байдаггүй ажгуу.  Муу цаг, өдөрт байшин барьснаас, эсвэл муу өдөр шинэ ажил эхэлснээс болоод бүтэлгүй явдал, гай зовлон тохиолдлоо гэж Бурхан багш хэзээ ч бодож байгаагүй.
2015-12-01

​ИХ ХӨЛГӨНИЙ ТЭТГЭН АРИУТГАХ САХИЛ АВАХ ЁСОН

2015 оны 12 дугаар сарын 5 буюу Билгийн тооллын зулын 25 Богд ламын мэндэлсэн өдөр. Өглөөний 6 цагт Энэрэл Нигүүсэл Оюун Билгийн Төв ТББ - ын Номын өргөө (ЭХЭМҮТ-ийн дэргэдэх Сургалт, судалгаа, эмч мэргэжилтний байр)-нд 1 өдрийн Тэгчин Сожин сахилыг Гэлэн Лувсан Зундуй хүртээх бөгөөд сахилын ёсыг сүсэгтэн та бүхэнд хүртээж байна.


ИХ ХӨЛГӨНИЙ ТЭТГЭН АРИУТГАХ САХИЛ АВАХ ЁСОН ОРШВОЙ

Санжай чойдан цогчог ла

Жанчүв вардү жавсү чи

Дагдан шандон дүвла дү

Даггий жанчүв сэмжэд до

Чогжү дагна шүгба ий

Санжай жанчүв сэмба сон

Даггий зогбий жанчүв чир

Дэннай жанчүв сэмжэд до /3 удаа/

Тамжад дүни саши даг

Сэгма ласог мэдба дан

Лаггил дарням биндэръяа

Раншин жамбор найжүр жиг

Лхадан ми-ей чодбий зай

Ойсу шамдан иджий брүл

Гүнсан чодбрии лана мэд

Намхай хамгүн чавжүр жиг


АВРАЛ ОДУУЛАХ

Бурхан ном хийгээд хуврагийи чуулганд

Арван зүгт залрах бүхий л

Бодийн хутгийг хүртэл би итгэмой

Өөрийн хийгээд бусдын тусын тулд би

Бодийн сэтгэлийг төрүүлэх болтугай

Бурхад, бодьсадва нар сонордон соёрхоо

Төгс бодийн хутагт хүрэхийн тухайтад би Эдүгээгээс би бодь сэтгэлийг төрүүлье /3 удаа/


ОРОН ГАЗРЫГ АРИҮЛАХ

Амьтан хаана оршин бүхий хамаг орон газар

Аливаа өргөст саад хийгээд хиртсэн эдээс ариусгагдаж

Биндэръяа лүгээ тэгш бөгөөд уян торгомсог

Бас бээр гарын алга мэт зөөлөн чанарт болох болтугай.

ТАХИЛ ҮРЖҮҮЛЭХ ЗАЛБИРАЛ

Хүмүүн хийгээд тэнгэр нарын

Ханьцалтай бодитой бэлтгэсэн хийгээд сэтгэлээр бүтээсэн

Ханьцашгүй Самандрабадрагийн дээдийн үүлэн тахил

Хамаг огторгуй даяарыг дүүргэх болтугай.


ҮҮЛЭН ТАХИЛ ӨРГӨХ ТАРНИ

Ум наму вагавадэ бязар сара бра мардани датагадая архадэ самаг сам буддаяа дадяата ум базэр базэр маха базэр маха дэза базэр маха боди базэр маха бодизидя базэр махя боди мяндова самгарманя базэр сярва гярмя аварана бишодана базэр суха.


ҮНЭНИЙ ХҮЧ

Гончиг сүмжи дэнба дан

Санжайдан жанчүв сэмба тамжид жи жинжий лав дан

Цогний ёнсү зогбий аатан чэнбү дан

Чойжий еин намбар дагжан самжий мичавбий

чоджий дэвшин ниддү жүржиг


Ханьцашгүй чухаг дээд гурван эрдэнийн үнэн

Хамаг бурхад бодисадваа нарын их адистит

Хоёр их чуулганы хөлгөн баялаг далай

Хоосон чанарын ариун бөгөөд үлэшгүй их хүчээр

Хоромхон зуурт эдгээр тахил тийн адил чанарт болтугай.


УРИН ЗАЛАХ


Малүй сэмжан гүнжий гонжүр жин

Дүдцэ бүнжай мисад жомзад лха

Ойнам малуй яндаг чэн жүрвий

Жомдан хоржай найдир шэгсү сол

Төрөлхтөн бүхнийг алагчаалалгүй хамгаалагч

Ширүүн шулмасын аймгийг машид дийлэгч

Буй бүхнийг штг болгоогч

Бурхан хийгээд дагаддагч нар ажиран соёрх.


ЕРӨӨЛИЙН ХААН-аас


Жинэд сүдаг чогжү жигдэн на

Дүйсүм шэгба ми ей сэнгээ гүн

Даггий малүй дэдаг тамжад ла

Лүйдан агий данвий чагжиу

Санбо жодбий монлам довдоггий

Жалва тамжад иджи онсүм дү

Шинги дүлнад лүйрав дүдба ий

Жалва гүнла равдү чагцалло

Дүлжиг дэнна дүлнед санжаи нам

Санжай срайжи вуйна шүгба даг

Дэдар чойжи инам малүй бар

Тамжад жалва даггий ганвармой

Дидаг агба мисад жамцо нам

Янжи янлаг жамцо дагүнжи

Жалва гүнжи ёндан равжоджин

Дэвар шзгва тамжад даггий дод

Мэдог дамба прэнва данба дан

Силнэн намдан шүгба дүгчог дан

Мармэ чогцан дүгба данба ий

Жалва дэдаг лани чодбаржи

Навса данба намдан дичог дан

Чима пүрма рирав нанба дан

Годба чодбар пагвий чоггүн жий

Жалва дэдаг лани чодбаржи

Чодба ганнам ламэд жачэва

Дэдаг жалва тамжад лаян мой

Санбү жодла дадбы довдаггий

Жалва гүнла чагцал чодбар жи

Додчаг шэдан димүг вангий ни

Лүйдан агдан дэвшин иджий жан

Дигба даггий жийба жичий ба

Дидаг тамжад даггий сосор шаг

Чогжү жалва гүндан санжай срай

Ранжал намдан ловдан милов дан

Дова гүнжи соднам ганла ян

Дэдаг гүнжи жэйсү дагий и-ран

Ганнам чогжүй жигдэн донма нам

Жанчүв римбар санжай мачаг ней

Гонбү дэдаг даггий тамжад ла

Хорло дана мэдба горвар гүл

На-ан даадон ганшэд дэдаг ла

Дова гүнла паншин дэвий чир

Галба шинги дүлнед шүгбар ян

Даггий талму равжор солваржи

Чагцал вадан чоджин шагба дан

Жэйсү ейран гүлшин солва нй

Гэва жүнсад даггий жисаг ба

Тамжад даггий жанчүв чинбар-оо


ХҮРААНГҮЙ МАНДАЛ ӨРГӨХҮЙ

Саши бойжи жүгшин мэдог дамГазар дэлхийг хүж цэиэгсээр жнгдлээд

Рирав линши нидай жанба диСүмбэр үүл дөрвон тнвнйг нар сараар чимэгпэсэн үүнийг

Санжай шиндү мигдэ пүлва ейБүрханы оронд зорин өргоснөөр

Догүн намдаг ишнла жодбар шогХамаг амьтан бүгд ариүн орноо зорчих болтүгай.


САХИЛ ХҮРТЭХ ҮНШЛАГА

Чогжүна шүгбай санжай дан, жанчүв сэмба тамжад дагла гонсү сол, ловон гонсү сол, Жидар онжи дэвшии шэгба дажомба яндагбар зогбий санжай, да жаншэй давү, ланбо чэнбо, жава жайшин, жэдба жайбя, хүрбор ба, ранги дон жэйсү товба, сридбар гүндү жорба ёнсү садба, ян дагбин га, лэгбар намбар долбий түг, лэгбар намбар долбий шэйрав жан, дэдаг ги, сэмжан тамжад жи донжи чирдан, панбяр жайвай чирдан, долвар жайвай чирдан, мүгэ мэдбяр жайвай чирдан, над мэдвар жайвай чирдан, жанчүвжн чогжи чойням ёнсү зогбар жайвий чирдан, лана мэдба яндагдагбар зогбай жанчүв ейбар догбар жайвы чир сожон яндагдагбар эядбя дэвшин дү Даг......... эрээ хэл\ шэйживай жан, дүй динай сүндэ жисрид сан, нима машяржи вардү, сэмжан тямжаджи донжи чирдан, панбар жайвий чирдан, долвар жайви чирдан, мүгэ мэдбар жайвий чирдан, над мэдбар жяйвай чирдан, жанчүвжи чогжи чойням ёнсү зогбяр жайвий чирдан, лана мэдба яндагбар зогби жанчүв ей бар догбар жайвий чир сожон яндагбар ланбар жи- о.

Багш дараа нь “Таб ен но” гэж айлдахад шавь нар”лэг-со” гэж хэлнэ.

Арван зүгт ажрах хамаг Бүрхад, Бодьсадва нар минь таалан соёрх. Лам багш минь таалан соёрх.

Урьдын түүнчлэн ирсэн. Дайснаа дарсан, үнэхээр туулсан, бүтээх ёстой бүхнээ төгсгөсөн, зохионгүйг туурвисан, цувирал барсан, өөрийн амгаланг олсон, орчлонгийн хүлээснээс бүрэн хагацсан бөгөөд төгс зарлиг, машид гэтэлсний таалал хийгээд билгүүн бүхий ажнайн дээд мэт Их заан мзт Бурхан бүгд хэрхэн хамаг амьтны тусын тулд тонилохуйн хутагт хүргэхийн тулд, өлсгөлөн хийгээд өвчинг амирлуулахын тулд, бодь мөр лүгээ зохилдох гучин долоон номыг огоот төгсгөхийн тулд, төгс бодийн хцтгийн ханьцашгүй дээд үрийг чухамтай бүтээн олохын тулд тэтгэн ариусахуйн сахилыг төгс сахин үйлдсэний адилаар /нэрээ хэлнэ/ нэрт би бээр хамаг амьтны тусын тулд, тонилохүйн хутагт хүрэхийн түлд, өлсгөлөн хийгээд өвчинг амирлуулахын түлд, бодь мөр лүгээ зохилдох гучин долоон номыг огоот төгсгөхийн тулд, төгс бодийн хутгийн ханьцашгүй дээд үрийг чүхамтай бүтээн олохын түлд эдүгээ эндээс эхлэн маргаашийн мандах нарыг хүртэл тэтгэн ариусахуйн сахилыг сайтар авъя. Багшийг энэ арга мөн хэмээн айлдахын сацуу шавь нар жаа гэж хэлнэ.


САХИЛАА САХИХ ТАНГАРАГНИН ЗАЛБИРАЛ

Дэнай срогжод мижа шин

Шанжи норян лана мэд

Тэгбий чойжан мижод жин

Зүнжи цигжан мимран оо

Жонни манбо нэр дэнбий

Чанни ёнсү банвар жа

Тидан чэто мнжа шин

Дэвшин дүйма инбай сай

Дидан прэнва жандан ни

Гардан лүйсог банваржа

Жидар дажом дагдү ни

Срогжод ласог мижэд дар

Дэвшин срогжод ласог бан

Ламэд жанчүв нюртүв шог

Дүн-ал мантүг жигдэн ди

Сридбий цолай долвар шог

Одооноос эхлэн би амьтны амь хөнөөхгүй

Бусдын эд хөрөнгийг хулгайлахгүй

Эр, эм бэлгийн үйл үйлдэхгүй, худал хэлэхгүй

Олон алдаа гаргах сэтгэлийг үүсгэдэг согтууруулах унд уухгүй

Би том, өндөр, үнэтэй суудалд суухгүй

Буруу цагт идээ амсахгүй

Би дуулж, бүжиглэж, хөгжим тоглохгүй

Үнэртэн болон чимэг зүүлт хэрэглэхгүй

Архадүүд амьтны амь хөнөөх мэт буруу

Үйлийг тэвчсэний адил

Би ч мөн бүсдын амийг хөнөөх мзг буруу үйлийг тэвчье

Би гэгээрэлд түргэнээ хүрч

Олон зовлонд шаналагч хамаг амьтад

Орчлонгийн хүрднээс ангижрах болтугай


Ум амога шила самбара бара бара маха шүдда саду бадма бн бүхиди бүза дара дара саманда авалогэди хум пад суха. /21 үдаа/


ЗОРИУЛАХУЙ ЕРӨӨЛ

Тимжи цүлтим жонмэджин

Цүлтим намбар дагдан дан

Ломсэм мэдбай цүлтим жий

Цүлтим парол чинзог шог

Жанчүв сэмчог ринбочэ

Мажэй банам жэй жүржиг

Жэйба нямба мэдбар ян

Гоннай гондү пэлвар шог

Гарма раврив мармэ дан

Жүма сэлва чүнүр дан

Милам логдан брин давү

Дүйжа чойнам дэдар да.

Шагшаабадын цаазыг гэмээр сэвтээлгүй

Цааз хийгээд ариун чанад шагшаабадыг баримтлан

Шагшаабадыг ариунаар сахиж, омгоор халдаалгүй

Шагшаабадын явдлыг төгөлдөржүүлэх болтугай

Бодийн дээд эрдэнийн сэтгэл

Төрөөгүй нэгэнд төрөх болтугай

Төрсөн нэгэнд эс доройтож

Улам бүр өөдөө арвидах болтугай.

Одон, бүрэлзээ, зул хийгээд

Илбэ, шүүдэр, усны хөөс

Зүүд, зэрэглээ, үүл мэт

Хуран үүдсэн юмс тэр мэт болой.